در راستای اجرای مفاد دادنامه شماره 6156 مورخ 1402/07/08 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، مبدأ زمانی محاسبه مرور زمان مالیاتی موضوع ماده (157) قانون مالیاتهای مستقیم برای رسیدگی و مطالبه جرایم موضوع ماده 169 قانون مالیات های مستقیم اصلاحی مصوب 1394/4/31، برای موارد «عدم صدور صورتحساب یا عدم درج شماره اقتصادی خود و طرف معامله یا استفاده از شماره اقتصادی خود برای دیگران و یا استفاده از شماره اقتصادی دیگران برای معاملات خود»، زمان مقرر برای صدور صورتحساب و در خصوص «عدم ارائه یا ارسال فهرست معاملات»، تاریخ انقضای مهلت ارائه یا ارسال فهرست مزبور (با احتساب تمدید مهلت ارسال) می باشد.
حکم فوق به کلیه بخشنامه های صادره از این سازمان تسری یافته و مفاد یا قسمتهایی از دستورالعمل و بخشنامههای قبلی که مغایر با این بخشنامه باشد، لغو می گردد.
وضعیت:
معتبر (دائمی)
مرجع تصویب:
رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
تاریخ صدور:
1402/12/28
شروع اعتبار:
1402/12/28
مقررات ناظر بر جرائم موضوع ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم — تعیین مبدأ مرور زمان مالیاتی
📌 جان کلام:
بر مبنای دادنامه شماره ۶۱۵۶ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، این بخشنامه مبدأ محاسبه مرور زمان برای جرائم ماده ۱۶۹ را مشخص نموده است: برای موارد مرتبط با صورتحساب، «زمان مقرر برای صدور صورتحساب» (با احتساب تمدیدها) و برای عدم ارائه فهرست معاملات، «تاریخ انقضای مهلت ارائه/ارسال فهرست» (با احتساب تمدیدها) مبنای آغاز شمارش مرور زمان پنجساله مقرر در ماده ۱۵۷ ق.م. است. بخشنامه کلیه مفاد متعارض قبلی را لغو مینماید.
۱. تحلیل بخشنامه و پیامدهای حقوقی
۱- موضوع اصلی و هدف حقوقی
هدف بخشنامه رفع ابهام در تعیین «مبدأ زمانی تخلف» برای اعمال مرور زمان مالیاتی نسبت به جرائم ماده ۱۶۹ (شامل عدم صدور صورتحساب، عدم درج یا سوءاستفاده از شماره اقتصادی و عدم ارائه فهرست معاملات) است. روشنسازی این مبدأ از تضاد رویهای واحدهای رسیدگی جلوگیری میکند و مبنای استناد مودی در دفاع پیرامون انقضای مرور زمان را تقویت مینماید.
۲- مبدأ مرور زمان برای جرائم صورتحسابی
در موارد «عدم صدور صورتحساب» یا «عدم درج شماره اقتصادی خود یا طرف معامله» یا «استفاده از شماره اقتصادی دیگران/دیگران برای معاملات خود»، شمارش دوره مرور زمان از «زمان مقرر برای صدور صورتحساب» آغاز میشود. لازم است تاریخهای مقرر بر اساس مقررات موضوعی (از جمله قانون پایانههای فروشگاهی و آییننامههای مرتبط) و تمدیدهای معتبر اداری محاسبه گردد.
پیام عملی: در بررسی برگ تشخیص، دفاع مبتنی بر انقضای مرور زمان باید مبدأ را دقیقاً از زمان مقرر صدور صورتحساب (با احتساب هرگونه تمدید رسمی) محاسبه کند؛ هر اختلاف در تعیین مبدأ میتواند سبب ابطال یا نقض مطالبه گردد.
۳- مبدأ مرور زمان برای عدم ارائه فهرست معاملات
در موارد «عدم ارائه یا ارسال فهرست معاملات»، مبدأ محاسبه مرور زمان «تاریخ انقضای مهلت ارائه/ارسال فهرست» است و مهلتهای تمدید رسمی در این محاسبه لحاظ میشود. این تعیین مبدأ مرزبندی صریحی میان تاریخ وقوع تخلف و تاریخ انقضای مهلت ابلاغی قرار میدهد.
۴- اثر نسخ و اعتبار بخشنامه
بخشنامه تصریح دارد مفاد یا قسمتهایی از دستورالعملها و بخشنامههای پیشین که مغایر با این مبدأ باشد، لغو میگردد؛ لذا رویه واحد و همگن در سراسر شعب رسیدگی الزامی است و مودیان میتوانند در دفاع از پروندههای قدیمی به این لغو استناد کنند.
۲. آثار عملیاتی و نکات کلیدی برای مودیان و وکلای مدافع
- استخراج دقیق مبدأها: نخستین اقدام استخراج تاریخ دقیق «زمان مقرر صدور صورتحساب» یا «تاریخ انقضای مهلت ارسال فهرست» از قوانین، آییننامهها، دستورالعملها و مراجع رسمی مربوط است.
- احتساب تمدیدها: هرگونه تمدید رسمی مهلت (اداری یا قضایی) باید در محاسبه مرور زمان لحاظ شود؛ غفلت از این نکته موجب ارزیابی نادرست مدت سپریشده میشود.
- مقایسه با تاریخ ابلاغ برگ تشخیص: محاسبه تفاوت زمانی میان مبدأ تعیینشده و تاریخ ابلاغ برگ تشخیص تعیینکننده قضاوت در مورد انقضای مرور زمان خواهد بود.
- پایایی اسناد: نگهداری اسناد نشاندهنده زمان صدور صورتحساب، زمان ارسال فهرست و مکاتبات مربوط با سازمان برای اثبات مبدأ و تاریخهای تمدید ضرورت دارد.
۳. چکلیست اجرایی (در صورت ابلاغ برگ تشخیص برای جرائم ماده ۱۶۹)
- مشاهده دقیق برگ تشخیص و تعیین نوع تخلف: «صورتحساب» یا «فهرست معاملات».
- استخراج و استناد به منابع قانونی/اداری تعیینکننده «زمان مقرر صدور صورتحساب» یا «مهلت ارائه فهرست» (قانون پایانهها، آییننامهها، بخشنامهها).
- گرفتن مستندات تمدید مهلت (در صورت وجود) و ثبت رسمی تاریخهای تمدید.
- محاسبه مدت سپریشده از مبدأ تعیینشده تا تاریخ ابلاغ برگ تشخیص و مقایسه با مدت مرور زمان پنجساله مندرج در ماده ۱۵۷ ق.م.
- جمعآوری مدارک اثباتی: نسخههای صورتحساب، رسیدهای ارسال، ایمیلها/مکاتبات با سامانه مودیان، و هر مدرک دیگر مرتبط.
- تنظیم لایحه اعتراض با ارجاع به بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۲/۲۶ و دادنامه شماره ۶۱۵۶ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری و درخواست اعلام مرور زمان در صورت انقضای مدت.
۴. استراتژی دفاعی و نمونه لایحهٔ کوتاه (قابل توسعه)
راهبرد حقوقیِ پیشنهادی: تمرکز بر اثبات تاریخ مبدأ بهعنوان مبنای آغاز مرور زمان و نشان دادن اینکه از تاریخ مذکور بیش از پنج سال سپری شده است؛ ارائه مستندات تمدید (در صورت وجود) و استناد همزمان به بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۲/۲۶ و دادنامه ۶۱۵۶ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری.
نمونه مقدمهٔ لایحه اعتراض (مختصر و کاربردی)
به نام خدا
رئیس محترم / کمیسیون محترم رسیدگی ادارات مالیاتی
موضوع: اعتراض به برگ تشخیص شماره … مورخ … (مطالبه جرائم موضوع ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم)؛
با سلام و احترام، بدینوسیله اعلام میدارد برگ تشخیص صادره در خصوص جرائم موضوع ماده ۱۶۹ متکی بر تاریخ وقوع تخلف … میباشد. وفق بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۲/۲۶ مورخ ۱۴۰۲/۱۲/۲۸ و دادنامه شماره ۶۱۵۶ مورخ ۱۴۰۲/۰۷/۰۸ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، مبدأ محاسبه مرور زمان برای این تخلف «زمان مقرر برای صدور صورتحساب» (یا «تاریخ انقضای مهلت ارائه فهرست» حسب مورد) تعیین شده است. با احتساب مبدأ مذکور و مهلتهای تمدید رسمی، مدت سپریشده تا تاریخ ابلاغ برگ تشخیص از پنج سال مقرر در ماده ۱۵۷ ق.م. تجاوز میکند؛ لذا تقاضای نقض برگ تشخیص و اعلام مرور زمان مالیاتی را دارم.
ضمائم: ۱ـ کپی برگ تشخیص، ۲ـ مستندات تاریخ صدور صورتحساب/ارسال فهرست و تمدیدها، ۳ـ کپی بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۲/۲۶ و دادنامه ۶۱۵۶.
۵. پیشنهادات اجرایی کوتاهمدت برای وکلا و مودیان
- فوراً تاریخهای کلیدی پرونده را استخراج نمایید و محاسبه مرور زمان را در قالب جدول زمانبندی ارائه کنید.
- در صورت مواجهه با بخشنامهها یا دستورالعملهای قبلی، تصدیق کنید که آیا آنها توسط بخشنامه فعلی لغو شدهاند و در دفاع از متن جدید بهره ببرید.
- در پروندههایی که ادعا میشود مودی صورتحساب را صادر نکرده، بررسی کنید آیا زمان مقرر برای صدور فاکتور بهروشنی احراز و مستند است یا خیر؛ در صورت وجود ابهام، درخواست اخذ اسناد رسمی یا گزارش فنی نمایید.