ادارات کل امور مالیاتی
با سلام
با توجه به بررسیهای به عمل آمده و اطلاعات دریافتی از سامانههای عملیاتی در خصوص اجرای مفاد ماده (238) قانون مالیاتهای مستقیم، بعضاً مشاهده میشود مسئول/ مسئولان ذی صلاح (رؤسای امور حسابرسی مالیاتی)، در مواجهه با اعتراضات واصله به رغم تأکیدات فراوان طی بخشنامهها و دستورالعملهای صادره، بنا به معاذیر غیرموجه و بدون توجه به اظهارات، دلایل و اسناد و مدارک ارائه شده مؤدیان، نسبت به تقاضای رسیدگی مجدد و رفع اختلافات فیمابین، مداقه و اهتمام لازم را نداشته و بدون توجه به مبانی قانونی و اصول مالیات ستانی، موجبات ارجاع پروندههای مالیاتی به هیأتهای حل اختلاف مالیاتی، اطاله دادرسی و در نتیجه افزایش هزینههای وصول و نارضایتی مؤدیان مالیاتی را فراهم مینمایند. این در حالی است که قانونگذار به استناد مفاد ماده (48) قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400/03/02 با افزایش مهلت اجرای فرآیند ماده (238) قانون مالیاتهای مستقیم به 45 روز و محدود نمودن موارد قابل طرح در هیأتهای حل اختلاف مالیاتی به موارد رفع اختلاف نشده در فرآیند مزبور، در صدد رفع اختلافات موجود و قطعیت مالیات در کوتاه ترین زمان ممکن می باشد. در این چارچوب و بر مبنای تجربیات گذشته، غالب اختلافات مالیاتی با احساس مسئولیت مسئول/ مسئولان ذی صلاح و همچنین تسلط کافی به قوانین و مقررات مالیاتی و استانداردهای حسابداری و حسابرسی حسب مورد و اطلاع از اوضاع و احوال اقتصادی و نوع و نحوه فعالیت مؤدیان در این مرحله قابل رفع و حل و فصل می باشد.
با عنایت به مراتب فوق و لزوم کاهش هزینه وصول مالیات و اجتناب از اطاله دادرسی و تکریم مؤدیان محترم مالیاتی و بهبود سطح تمکین مالیاتی، موارد ذیل را مقرر میدارد;
.1رؤسای امور حسابرسی مالیاتی، در مراحل حسابرسی و قبل از صدور برگ تشخیص/ مطالبه مالیات میبایست مأموران مالیاتی تحت نظارت خود را از حیث نحوه تنظیم و نگارش گزارش رسیدگی آموزش داده و راهنمایی نمایند تا اوراق تشخیص/ مطالبه مالیات با توجه کافی به مبانی و قوانین و مقررات مالیاتی و نیز استفاده از شواهد کافی و قابل اطمینان صادر شود. رؤسای امور حسابرسی مالیاتی مکلفند به طور مستمر بر این امر نظارت داشته تا از حسن عمل مأموران مالیاتی اطمینان حاصل نموده و از تکرار موضوعاتی که صرفاً موجب اعتراض مؤدیان و النهایه تعدیل مالیات میشود، اجتناب نمایند.
2 .با توجه به مزایا و محسنات قانونی مختومه شدن پروندههای مطروحه در اجرای فرآیند ماده (238) قانون مالیاتهای مستقیم با قبول مؤدی مالیاتی، ضروری است مسئول/ مسئولان ذیصلاح، در انجام صحیح وظیفه خطیر خود در رفع اختلافات مالیاتی بصورت جدی تلاش نموده و به منظور کسب اطمینان معقول از صحت ادعای مؤدی، رأساً با بررسی دلایل اعم از شفاهی یا کتبی، دفاتر، اسناد و مدارک و صورتهای مالی حسب مورد یا بازدید و تحقیق محلی و یا از طریق صدور قرار کارشناسی و اجرای آن توسط مأموران مالیاتی ابواب جمعی خود، نسبت به رسیدگی مجدد و حسب مورد تعدیل درآمد/ مأخذ مشمول مالیات یا رد مندرجات برگ تشخیص/ مطالبه مالیات صادره (تعدیل تا صد درصد)، اقدام نمایند. خاطر نشان میسازد به موجب تبصره (1) ماده (31) آیین نامه اجرایی موضوع ماده (219) قانون مالیات های مستقیم، در پروندههایی که مسئول/ مسئولان ذیصلاح در فرآیند تشخیص درآمد/ مأخذ مشمول مالیات و مالیات متعلق سابقه اظهارنظر داشته اند، این امر مانع رسیدگی مجدد در اجرای مقررات ماده (238) قانون مالیاتهای مستقیم نخواهد شد. در این ارتباط لازم است برای پرونده های بزرگ که در فهرست 100 پرونده اول هر اداره کل امور مالیاتی قرار میگیرند، حتی الامکان مسئولان رسیدگی در اجرای ماده 238 قانون مالیاتهای مستقیم بصورت گروهی انتخاب و در صورت عدم رفع اختلاف در مرحله اول از ظرفیت اجرایی تبصره (2) ماده 31 آییننامه اجرایی موضوع ماده 219 قانون فوق تا سطح مدیرکل استفاده شود.این امر مانع از انتخاب مسئولان رسیدگی در اجرای ماده 238 قانون مذکور برای رسیدگی گروهی سایر پروندهها حسب تفویض اختیار صادره در اجرای بند (3) دستورالعمل شماره 200/1400/531 مورخ 1400/11/12 نخواهد بود.
- از آنجا که هیچ گونه محدودیت و قیدی جهت تعدیل مبنای تشخیص مالیات به هر میزان که طبق قوانین و مقررات موضوعه مؤدی استحقاق داشته باشد وجود ندارد و تعدیل درآمد/ مأخذ مشمول مالیات محدود به درصدها و مبالغ معین نمیباشد، لذا اقدام مسئول/ مسئولان ذیصلاح در حصول توافق با مؤدی، منطبق با قانون و ضروری خواهد بود. مضافاً آن که تعدیل درآمد/ مأخذ مشمول مالیات یا رفع تعرض از مؤدی در صورتی که بر اساس احراز واقعیت و متضمن استدلال موجه و یا مدلل و یا منطبق با اوضاع و احوال خاص مؤدی باشد، مورد تأکید و حمایت دادستانی انتظامی مالیاتی نیز خواهد بود.
4 .مسئول/ مسئولان مربوط (حسب مورد) مکلفند نتیجه رسیدگیهای به عمل آمده در اجرای مفاد ماده (238) قانون مالیاتهای مستقیم را با اخذ مستندات مربوطه، به طور کامل و در جداول مرتبط با ارقام درآمدی، هزینهای و یا جداول مربوط به اعمال معافیتهای مالیاتی، نرخ صفر مالیاتی یا بخشودگی مالیاتی حسب مورد درج نموده و به منظور جلوگیری از تطویل فرآیند قطعیت پرونده در راستای اصلاح تعدیلات مورد پذیرش، قبل از تأیید نهایی درج اطلاعات در سامانه عملیاتی سازمان امور مالیاتی کشور، از صحت درج اطلاعات در سامانه مربوطه و میزان درآمد مشمول مالیات نهایی ناشی از تعدیل انجام شده، اطمینان حاصل نمایند. - هرگاه دلایل و اسناد و مدارک ابرازی و رسیدگی های بعمل آمده منتهی به رفع اختلاف و قطعیت پرونده نشود، لازم است برابر قسمت اخیر ماده (238) قانون مالیات های مستقیم، مراتب برای رسیدگی به مابه الاختلاف به هیأتهای حل اختلاف مالیاتی ارجاع شود. در اجرای این بند تأکید میشود مسئول/ مسئولان ذی صلاح از ارجاع پرونده بدون رسیدگی مجدد و ذکر دلایل عدم رفع اختلاف به هیأت های حل اختلاف مالیاتی خودداری نمایند.
- معاونت فناوریهای مالیاتی موظف است به منظور تخصیص پاداش ویژه، همه ماهه آمار رفع اختلاف موضوع ماده (238) قانون مالیاتهای مستقیم را به تفکیک و با درج مشخصات کامل مسئول/ مسئولان مربوط به دفتر حسابرسی مالیاتی و مرکز آموزش، پژوهش و برنامهریزی مالیاتی ارسال نماید.
7.اداره کل منابع انسانی و رفاه موظف است همزمان با برگزاری جلسات کمیته ارتقا و انتصاب رؤسای امور حسابرسی مالیاتی، عملکرد هریک از ایشان را از حیث میزان توافق جهت هرگونه تصمیمگیری در اختیار اعضای کمیته قرار دهد. - مدیران کل امور مالیاتی مسئول حسن اجرای این بخشنامه بوده و با پیگیری و نظارت دائم بر عملکرد مسئول/ مسئولان ذی صلاح، در پرداخت مزایای غیرمستمر، کارایی و اثربخشی ایشان را در نظارت و آموزش همکاران محترم تحت نظارت و اجرای مفاد ماده (238) قانون مالیات های مستقیم و رفع اختلافات مالیاتی و همچنین قوت و صحت استدلال آنها در مورد پرونده هایی که منتهی به رفع اختلاف نشده مدنظر خواهند داشت.
سید محمدهادی سبحانیان
رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
وضعیت:
معتبر (دائمی)
مرجع تصویب:
رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
تاریخ صدور:
1402/11/25
شروع اعتبار:
1402/11/25
بهرهبرداری از ظرفیت ماده (238) قانون مالیاتهای مستقیم برای تسریع قطعیت پروندهها
📌 خلاصه (۲–۴ خط):
بخشنامه تأکید بر استفاده فعال و مسئولانه از فرآیند ماده (238) بهمنظور رفع اختلافات مالیاتی در کوتاهترین زمان ممکن دارد. رؤسای امور حسابرسی مکلف به آموزش، نظارت مستمر، رسیدگی کامل و ثبت مستندات تعدیلات در سامانهاند؛ و در صورت حلنشدن اختلاف، ارجاع به هیأت با ذکر دلایل الزامآور است.
تحلیل لایهبهلایه و پیامدهای راهبردی
- ماهیت بخشنامه: تلفیق الزامات فنی (آموزش و کنترل کیفیت گزارش رسیدگی)، رویه مدیریتی (نظارت رؤسا و سنجش عملکرد) و انگیزشی (پاداش و اثر در ارتقا) برای ارتقای نرخ رفع اختلاف در مرحله ماده (238).
- اهمیت مهلت 45 روز: اصلاح فرآیندها و استفاده از مهلت قانونی 45 روز (مستلزم اقدام سریع و مستندسازی کامل) برای جلوگیری از ارجاع غیرضروری پروندهها به هیأتها و کاهش اطاله دادرسی.
- گستره صلاحیت تعدیل: بخشنامه تصریح میکند هیچ محدودیت عددی یا درصدی برای تعدیل مبنای تشخیص وجود ندارد؛ بدینمعنی که مسئول رسیدگی میتواند تا رفع کامل اختلاف و حتی تعدیل تا ۱۰۰٪ اقدام کند؛ مشروط بر اینکه دلایل و اسناد معتبر درج و ثبت شوند.
- الزامات مستندسازی: لازم است نتایج رسیدگی در جداول مرتبط ـ شامل ارقام درآمدی، هزینهای، معافیتها و نرخهای صفر ـ با مستندات کامل ثبت و پیش از تأیید نهایی، صحت درج در سامانه عملیاتی کنترل شود.
- ساختار انتخابی برای پروندههای بزرگ: در 100 پرونده اول هر اداره کل، رسیدگی گروهی یا استفاده از مراتب بالاتر تصمیمگیری (تا سطح مدیرکل) توصیه و لازمالاجرا است تا ریسک اختلاف مجدد کاهش یابد. ه
- پیام برای مدیریت منابع انسانی: عملکرد رؤسای امور حسابرسی در ارتقای رتبه و مزایا لحاظ میشود؛ بنابراین ارایه مستندات قوی و اثربخش میتواند موجب تحرکات سازمانی و تشویق شود.
📋 چکلیست اجرایی (گامبهگام)
- آموزش: برگزاری دورههای کوتاهمدت برای مأموران رسیدگی در نحوه نگارش گزارش و مستندسازی شواهد قابل اتکا.
- نظارت: رؤسای امور حسابرسی به صورت مستمر گزارشهای مأموران را بازبینی و اصلاحات لازم را پیش از صدور برگ تشخیص اعمال نمایند.
- بازرسی میدانی: در صورت لزوم انجام بازدید محلی یا صدور قرار کارشناسی برای تحکیم دلایل مؤدی.
- مستندسازی سیستماتیک: درج کامل تعدیلات در جداول سامانه و کنترل صحت ارقام پیش از تأیید نهایی.
- رسیدگی گروهی: برای پروندههای فهرست 100 پرونده اول، انتخاب تیم رسیدگی گروهی و استفاده از تبصرهها برای ارتقای دقت.
- ارجاع هوشمند: اگر پس از رسیدگی مجدد اختلاف رفع نشود، ارجاع به هیأتها با ذکر دلایل مستدل و شفاف انجام شود (اجتناب از ارجاع بدون رسیدگی مجدد).
بزرگترین خطری که این بخشنامه را خنثی میکند، رسیدگیهای سطحی و ثبت ناقص مستندات در سامانه است. درج ناقص تعدیلات یا فقدان پیوستهای حمایتی، احتمال ارجاع به هیأت و افت کیفیت قطعیت پرونده را افزایش میدهد.
💡 استراتژی دفاعی / اقدام عملی (برای مؤدی و نماینده حقوقی)
- آمادهسازی پرونده یکپارچه: کلیه اسناد، دفاتر، قراردادها، صورتهای مالی، فیشها و شواهد مکانی را بهصورت منظم و پیوستدار تهیه و در اختیار مسئول/مسئولان رسیدگی قرار دهید.
- درخواست بازدید محلی: در موارد اختلافیای که ماهیت فعالیت محل محور است، درخواست بازدید و تحقیق محلی کتبی ارائه کنید.
- پیشنهاد تعدیل مبتنی بر شواهد: اگر ادله شما قابل توجیه است، پیشنهاد تعدیل (با محاسبه دقیق اثر بر مالیات) بدهید و از مسئول رسیدگی بخواهید آن را در چارچوب ماده (238) بررسی نماید.
- پیگیری ثبت در سامانه: پس از حصول توافق، از مأمور بخواهید رسید رسمی یا تصویر صفحه سامانه که تعدیلات را نشان میدهد دریافت و در پرونده نگهداری کنید.
- درخواست رسیدگی گروهی برای پروندههای بزرگ: در پروندههای با اهمیت اقتصادی یا اختلاف بالا، از انتخاب تیم رسیدگی گروهی (مطابق بخشنامه) دفاع کنید تا نتیجهای مبتنی بر اجماع تخصصی حاصل شود.


